48 χρόνια κλείνει από την ίδρυσή του το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα που αποτέλεσε μια πρωτοποριακή τομή στον προοδευτικό χώρο και διαμόρφωσε με μια σειρά μεταρρυθμίσεων την κοινωνία και την κουλτούρα της Μεταπολίτευσης

Το απόγευμα της 3ης Σεπτεμβρίου του 1974, 48 χρόνια από σήμερα, ο Ανδρέας Παπανδρέου περνούσε την πόρτα του ξενοδοχείου «Κινγκ Πάλας». Φορούσε γυαλιά, μαύρο δερμάτινο σακάκι και λευκό πουκάμισο χωρίς γραβάτα. Εκεί, μπροστά από ένα μικρόφωνο παλιού τύπου, ακούστηκε για πρώτη φορά η Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη, που σήμανε τη γέννηση του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος. Μπορούσε κανείς από τους παρισταμένους να φανταστεί πώς θα ήταν η συνέχεια; Σίγουρα μπορούσε ο ιδρυτής του.

«Εθνική Ανεξαρτησία, Λαϊκή Κυριαρχία, Εθνική Απελευθέρωση». Με ρίζες στη μακρά δημοκρατική παράδοση του Ελευθέριου Βενιζέλου και με κληρονομιά την προδικτατορική Ενωση Κέντρου, η ίδρυση του ΠΑΣΟΚ ήρθε να αποτελέσει μια προοδευτική τομή για τη δημοκρατική παράταξη – από έναν πολιτικό που επέλεξε να μην παραλάβει το κόμμα του πατέρα του, ρισκάροντας τη δημιουργία ενός καινούργιου. Μπορεί η δυναμική να μην αποτυπώθηκε αμέσως, στις πρώτες εκλογές όπου συμμετείχε, όμως όταν έφτασε η εκλογική διαδικασία του 1981 κανείς πια δεν είχε αμφιβολία πως μια νέα εποχή ξεκινούσε. Την περίοδο της Αλλαγής, η Ελλάδα διαμορφώθηκε από μια σειρά πολιτικών και κοινωνικών μεταρρυθμιστικών επιλογών που καθόρισαν την κοινωνία και την κουλτούρα της Μεταπολίτευσης: από το ΑΣΕΠ και το ΕΣΥ έως την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, τη νομιμοποίηση της άμβλωσης και την καθιέρωση του πολιτικού γάμου.

ΟΙ ΠΡΟΕΔΡΟΙ. Καμία ιστορία δεν έχει μόνο μια πλευρά. Το ΠΑΣΟΚ κατάφερε να κερδίσει ορκισμένους οπαδούς και αντιπάλους. Κατάφερνε όμως και να αντιλαμβάνεται το πραγματικό διακύβευμα, διαμόρφωνε και διαμορφωνόταν από την εκάστοτε περίοδο. Κάθε πρόεδρός του μετά τον Ανδρέα Παπανδρέου έφερε κάτι δικό του στο τραπέζι: ο Κώστας…